Hành trình tìm lại sự công bằng nơi núi rừng Hòa Bình: 99 sắc thái của lòng nhân ái
Hòa Bình không chỉ có dòng sông Đà cuồn cuộn chảy hay những nếp nhà sàn trầm mặc dưới chân núi. Với tôi, mảnh đất này còn là nơi lưu giữ những trăn trở về hai chữ “công bằng”. Khi nhắc đến “do99 cách làm cho người ở Hòa Bình công bằng”, người ta thường nghĩ về những chính sách vĩ mô, nhưng thực tế, sự công bằng đôi khi chỉ nằm ở cách chúng ta nhìn nhận một con người, một mảnh đời giữa đại ngàn.
Góc khuất phía sau nương ngô
Tôi nhớ mãi hình ảnh ông cụ Mường tên Bùi, người cả đời bám lấy vách đá ở huyện Đà Bắc. Ông có 99 mảnh đất, nhưng thực chất đó chỉ là 99 khoảnh ruộng nhỏ nhấp nhô, cằn cỗi bị chia cắt bởi những trận sạt lở. Sự công bằng đối với ông Bùi không phải là chia đều mỗi người một phần bằng nhau, mà là sự thấu hiểu về địa hình, về sức lao động bị bào mòn bởi thiên tai. Có lần, tôi ngồi bên bếp lửa nhà ông, nghe ông thủ thỉ:
“Đất đai là của rừng, người giữ đất là giữ lấy cái tình. Công bằng là khi hạt lúa làm ra không chỉ để trả nợ cho thiên nhiên, mà phải được trân trọng bằng đúng giá trị mồ hôi của mình.”
99 cách tiếp cận: Từ thấu hiểu đến hành động
Làm thế nào để tạo ra sự công bằng cho người dân Hòa Bình? Đó không phải là một con số khô khan, mà là 99 phương thức ứng xử nhân văn:
- Lắng nghe tiếng nói địa phương: Thay vì áp đặt các mô hình kinh tế từ đồng bằng, hãy để người dân tự quyết định cây trồng dựa trên thổ nhưỡng.
- Công khai minh bạch trong phân bổ nguồn lực: Sự công bằng bắt đầu từ việc xóa bỏ những rào cản về thông tin, để người dân vùng cao tiếp cận được với những cơ hội phát triển tương xứng.
- Tôn trọng bản sắc văn hóa: Một xã hội công bằng là nơi giá trị của văn hóa Mường, Thái không bị lu mờ trước làn sóng đô thị hóa.
Đôi khi, sự bất công lại nảy sinh từ chính những định kiến. Người ta hay gọi những người ở vùng sâu vùng xa bằng cái danh xưng “hỗ trợ”, nhưng ít ai nghĩ đến việc trao cho họ “đối tác”. Khi bạn coi họ là đối tác trong việc giữ rừng, giữ nước, thì tự khắc sự công bằng sẽ nảy mầm. Đó chính là ý nghĩa sâu xa của 99 cách làm – mỗi cách là một nhịp cầu nối liền khoảng cách giữa người với người.
Dòng sông Đà và sự trôi chảy của lòng người
Nhìn dòng sông Đà cuộn chảy dưới ánh hoàng hôn, tôi chợt thấy lòng mình nhẹ bẫng. Những người ở Hòa Bình, họ không đòi hỏi một sự công bằng tuyệt đối theo kiểu cân đo đong đếm. Họ chỉ cần được tôn trọng, được trao cơ hội và được nhìn nhận bằng ánh mắt bình đẳng. Có lẽ, 99 cách làm mà chúng ta đang tìm kiếm thực chất đã nằm ngay trong cách người Hòa Bình đối đãi với nhau: nhường nhau bát cơm khi đói, dìu nhau qua đoạn đường dốc khi mưa lũ tràn về.
Sự công bằng không phải là đích đến, mà là một hành trình bền bỉ. Giống như việc tỉ mẩn gieo từng hạt giống xuống khe đá, cần sự kiên trì của 99 ngày nắng mưa. Ở Hòa Bình, nơi mà lòng người cũng bao la như núi rừng, chỉ cần một chút tử tế chân thành, sự công bằng sẽ không còn là khái niệm xa vời, mà trở thành hơi thở bình dị trong mỗi nếp nhà.
Những vách đá phía xa vẫn đứng đó, sừng sững và lặng im, chứng kiến bao thế hệ người Hòa Bình đi qua khó khăn. Có lẽ, họ chẳng cần chúng ta phải “làm” cho họ công bằng theo một khuôn mẫu nào cả. Họ chỉ cần chúng ta biết trân trọng những gì họ đang làm, đang sống và đang gìn giữ giữa đại ngàn thiêng liêng ấy.
